SuperAgers - dlaczego niektórzy cieszą się świetnym zdrowiem w starszym wieku

Badania tych osób podważają przekonanie, że pogorszenie funkcji poznawczych jest nieuniknioną częścią starzenia. Naukowcy zauważyli, że SuperAgers wyróżniają się nie tylko cechami biologicznymi, ale także określonym stylem życia, zwłaszcza silnymi społecznymi i dużą aktywnością towarzyską.

Największe odkrycia przyniosły jednak badania mózgów. Analizy wykazały, że osoby te mogą posiadać szczególny profil neurobiologiczny, który pozwala im zachować pamięć i sprawność poznawczą mimo zaawansowanego wieku.

Naukowcy wskazują na dwa możliwe mechanizmy chroniące mózg. Pierwszy to odporność biologiczna (resistance) - organizm nie tworzy charakterystycznych dla Alzheimera blaszek amyloidowych i splątków tau. Drugi to odporność funkcjonalna (resilience) - zmiany te mogą występować, ale nie powodują znaczącego uszkodzenia mózgu.

Program badań nad SuperAgers został zapoczątkowany pod koniec lat 90. przez neurologa M. Marsela Mesulama z Northwestern University. Od 2000 roku uczestniczyło w nim 290 osób, a po ich śmierci naukowcy przebadali 77 przekazanych do badań mózgów.

Dzięki tym analizom możliwe było odkrycie, że niektórzy SuperAgers mają w mózgu typowe zmiany związane z Alzheimerem, ale mimo to zachowują bardzo dobrą pamięć. Inni natomiast nie wykazują żadnych oznak odkładania szkodliwych białek.

Jedną z najważniejszych cech tych osób jest wyjątkowo dobra pamięć. W testach polegających na odtwarzaniu zapamiętanych słów uzyskują wyniki podobne do osób w wieku 50-60 lat.

Ich mózgi również wyglądają inaczej niż u typowych osób starszych. Zachowują grubszą korę mózgową, a w niektórych obszarach, takich jak przednia część zakrętu obręczy odpowiedzialna m.in. za podejmowanie decyzji, i motywację, mogą mieć nawet większą objętość niż młodsi dorośli.

Badania wykazały także wyjątkowe cechy komórkowe mózgów SuperAgers. Mają oni większą liczbę neuronów von Economo, które są związane z zachowaniami społecznymi, oraz większe neurony śródwęchowe odgrywające ważną rolę w procesach pamięciowych.

Choć ich nawyki dotyczące aktywności fizycznej i stylu życia są różne, większość SuperAgers utrzymuje silne relacje społeczne. Bliskie kontakty z innymi ludźmi mogą być jednym z czynników wspierających zdrowie mózgu w późnym wieku.

Poznanie mechanizmów chroniących mózg SuperAgers może pomóc w opracowaniu nowych metod zapobiegania chorobie Alzheimera i innym formom demencji. Naukowcy mają nadzieję, że uda się wykorzystać te odkrycia do wzmacniania odporności poznawczej u większej liczby osób.

Badacze podkreślają jednak, że wyjątkowa sprawność umysłowa w starszym wieku nie wynika z jednego czynnika. Jest prawdopodobnie efektem współdziałania genów, budowy mózgu, sposobu funkcjonowania komórek nerwowych i całego życia człowieka.

Kluczową rolę w badaniach odegrały osoby, które zgodziły się przekazać swoje mózgi po śmierci do celów naukowych. Dzięki temu naukowcy mogli porównać rzeczywistą strukturę mózgu z wynikami testów i obserwacjami prowadzonymi przez wiele lat.

Badacze podkreślają, że takie badania pozwalają odkrywać mechanizmy zdrowego starzenia się nawet po zakończeniu życia uczestników. Wiedza zdobyta dzięki SuperAgers może w przyszłości przyczynić się do skuteczniejszej ochrony zdrowia mózgu całej populacji.