Ludzkie ciało - nieidealny „projekt” ewolucji

Dobrym przykładem jest . Wywodzi się on od czworonożnych przodków żyjących na drzewach, u których pełnił funkcję elastycznej podpory ciała i chronił rdzeń kręgowy. Po przyjęciu przez człowieka pionowej postawy musiał jednocześnie utrzymywać ciężar całego ciała, zachowując przy tym ruchomość. To połączenie sprzecznych funkcji sprawia, że kręgosłup jest podatny na bóle dolnego odcinka pleców, przepukliny krążków międzykręgowych oraz zmiany zwyrodnieniowe.

Kolejnym przykładem jest szyja i przebieg nerwu krtaniowego wstecznego. Zamiast prowadzić najkrótszą drogą z mózgu do krtani, nerw schodzi do klatki piersiowej, owija się wokół dużej tętnicy i dopiero potem wraca do krtani. Jest to pozostałość po rybich przodkach ssaków, u których taki przebieg był naturalny ze względu na obecność łuków skrzelowych. U współczesnych ludzi wydłużona trasa zwiększa ryzyko uszkodzenia nerwu podczas operacji.

Również oczy odzwierciedlają kompromisy ewolucyjne. jest zbudowana „odwrotnie" - światło musi najpierw przejść przez warstwy włókien nerwowych, zanim dotrze do komórek światłoczułych. Ponadto nerw wzrokowy opuszcza gałkę oczną przez siatkówkę, tworząc tzw. plamkę ślepą, czyli miejsce pozbawione odbioru bodźców wzrokowych. Mózg skutecznie maskuje tę lukę, dlatego na co dzień jej nie zauważamy.

Także zęby świadczą o niedoskonałościach ewolucji. Człowiek wytwarza tylko dwa komplety uzębienia - mleczne i stałe - a utracone zęby nie odrastają, w przeciwieństwie do uzębienia rekinów. Współczesnym problemem są również zęby mądrości. Nasi przodkowie mieli większe szczęki przystosowane do twardego pokarmu, jednak wraz ze zmianą diety szczęki uległy zmniejszeniu, podczas gdy liczba zębów pozostała taka sama. Skutkiem są zatrzymane ósemki, stłoczenie zębów i częsta konieczność ich chirurgicznego usuwania.

Ewolucyjnym kompromisem jest również miednica. Musi ona jednocześnie umożliwiać sprawne chodzenie na dwóch nogach i poród dzieci o wyjątkowo dużych głowach. Wąska miednica sprzyja efektywnemu poruszaniu się, ale utrudnia poród, który u ludzi jest jednym z najbardziej skomplikowanych w świecie ssaków i często wymaga pomocy innych osób.

Niektóre narządy przetrwały mimo ograniczonej użyteczności. Wyrostek robaczkowy, dawniej uznawany za całkowicie zbędny, prawdopodobnie pełni pewne funkcje związane z odpornością. Może jednak ulec zapaleniu chorobie wymagającej pilnej interwencji chirurgicznej.

Podobnie jest z zatokami przynosowymi, których rola nie została do końca wyjaśniona. Mogą zmniejszać masę czaszki lub wpływać na barwę głosu, ale ich budowa sprzyja utrudnionemu odpływowi wydzieliny. W efekcie zatoki łatwo ulegają niedrożności i zakażeniom, co jest skutkiem ewolucyjnych ograniczeń, a nie optymalnego projektu.

O naszym pochodzeniu przypominają także niewielkie mięśnie uszu. U wielu ssaków umożliwiają one poruszanie małżowinami usznymi i lepsze lokalizowanie dźwięków. U ludzi mięśnie te w większości przypadków zachowały się jedynie jako pozostałość po przodkach - większość osób nie potrafi świadomie nimi poruszać.

Zdaniem ekspertów wszystkie te przykłady pokazują, że ludzkie ciało nie jest efektem idealnego projektu, lecz zapisem historii ewolucji. Każdy narząd odzwierciedla kolejne etapy przystosowań do zmieniających się warunków życia. Ewolucja nie dąży do doskonałości - zachowuje rozwiązania, które są wystarczająco skuteczne, nawet jeśli wiążą się z licznymi ograniczeniami i zwiększonym ryzykiem chorób.