Codzienne zdrowe nawyki mogą zmniejszyć ryzyko demencji

- Podczas gdy zgony z powodu chorób sercowo-naczyniowych spadły od 2000 roku, liczba zgonów z powodu choroby Alzheimera wzrosła o ponad 140 proc. - mówi dr Charles H. Hennekens ze Schmidt College of Medicine. - Jednocześnie szacuje się, że nawet 45 proc. ryzyka otępienia można przypisać modyfikowalnym czynnikom stylu życia i środowiskowym - dodaje.

Do czynników ryzyka zaliczają się m.in. brak , niezdrową dietę, otyłość, spożywanie alkoholu oraz choroby takie jak , cukrzyca, depresja, a także izolację społeczna i intelektualną. Jak zauważają autorzy, te same zmiany stylu życia, które zmniejszają ryzyko chorób serca i innych poważnych schorzeń, mogą także ograniczać spadek funkcji poznawczych - szczególnie gdy współwystępuje kilka czynników ryzyka.

Oceniono, czy intensywne zmiany stylu życia mogą poprawić funkcje poznawcze u starszych osób z wysokim ryzykiem ich pogorszenia. Uczestnicy przydzieleni do grupy prowadzonej przez zespół specjalistów osiągnęli istotną statystycznie i klinicznie poprawę ogólnych funkcji poznawczych w ciągu dwóch lat. Największe korzyści dotyczyły funkcji wykonawczych, takich jak pamięć, uwaga, planowanie i podejmowanie decyzji. Interwencja obejmowała regularną aktywność fizyczną, dietę łączącą elementy śródziemnomorskiej i DASH, stymulację poznawczą oraz zaangażowanie społeczne - wspierane przez profesjonalne doradztwo i pracę w grupie.

Zdaniem uczonych, dane z tych dwóch przełomowych badań potwierdzają, że zmiany stylu życia - wcześniej udowodnione jako skuteczne w zmniejszaniu ryzyka chorób serca i nowotworów - mają także ogromny potencjał transformacyjny dla zdrowia mózgu. Być może określone mechanizmy biologiczne mogą leżeć u podstaw tych korzyści. Aktywność fizyczna zwiększa np. poziom czynnika neurotroficznego pochodzenia mózgowego, wspierającego wzrost hipokampa, a także poprawia przepływ krwi i zmniejsza stany zapalne. Zdrowe wzorce żywieniowe obniżają stres oksydacyjny, poprawiają wrażliwość na insulinę i zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Rzucenie palenia sprzyja zachowaniu struktury mózgu, a regularne kontakty społeczne i aktywność intelektualna wspierają neuroplastyczność i odporność psychiczną.

- Konsekwencje dla praktyki klinicznej, zdrowia publicznego i polityki państwowej mogą być ogromne - podkreśla dr Parvathi Perumareddi współautorka badań. Na poziomie polityki zdrowotnej potencjalne oszczędności mogą być znaczne, szczególnie biorąc pod uwagę wysokie koszty i ograniczoną skuteczność wielu nowych leków, które nierzadko wywołują działania niepożądane, takie jak nudności, bóle głowy czy , a czasami poważniejsze - jak zaburzenia świadomości czy krwawienia z przewodu pokarmowego. Symulacje wskazują, że zmniejszenie kluczowych czynników ryzyka o 10-20 proc. w każdej dekadzie mogłoby obniżyć obciążenie związane ze spadkiem funkcji poznawczych nawet o 15 proc. Poza systemem opieki zdrowotnej koszty społeczne demencji są ogromne - w 2024 roku blisko 12 milionów członków rodzin i opiekunów nieformalnych zapewniło osobom z łącznie 19,2 miliarda godzin opieki, co odpowiada kosztowi społecznemu ponad 413 miliardów dolarów. Opieka ta pociąga za sobą również obciążenia emocjonalne, prowadząc do problemów zdrowia psychicznego i wypalenia opiekunów - wyjaśnia dr Hennekens.

- Choć potrzeba dalszych badań, obecny stan wiedzy jasno wskazuje kierunek: inwestować w strategie oparte na stylu życia, które chronią zdrowie mózgu - podsumowuje dr Hennekens. - - Takie podejście nie tylko przyniesie korzyści osobom zagrożonym, lecz także stanie się potężnym narzędziem zmniejszania krajowych i globalnych obciążeń zdrowotnych związanych ze spadkiem funkcji poznawczych - dodaje.